Is jouw kat ook zo’n controlefreak?

Een van mijn katten wil dan zo snel mogelijk naar buiten en komt pas weer terug wanneer het etenstijd is. De deur of een kattenluik biedt hem in zulke stressvolle situaties een gevoel van controle en veiligheid, omdat hij zo kan vluchten uit bedreigende situaties. Zodra zijn eten op is, gaat hij meteen weer weg. Het kan zelfs gebeuren dat hij een maaltijd overslaat. Dit gedrag is een normale reactie op onverwachte prikkels en acute stress; stress bij katten ontstaat namelijk wanneer een prikkel of gebeurtenis in hun omgeving niet voorspelbaar of beïnvloedbaar is. Dit duurt een paar dagen, en daarna is hij weer de oude. Een andere kat gaat als een malle zijn geur afgeven door langs de meubels te schuren en er met zijn kop tegenaan te wrijven. Kat nummer drie is een paar dagen vervelend en gooit dingen op de grond, zoals pennen en bestek, en pest de andere katten en hond.

Organiseer je een feestje bij jou thuis? Wat doet jouw kat wanneer het bezoek binnendruppelt? Een van mijn katten vlucht meteen naar boven. Vluchten, vechten en verstoppen zijn normale reacties op bedreigingen of stressvolle situaties. Zodra hij in de gaten krijgt dat het bezoek blijft hangen en niet, zoals een pakketbezorger, binnen een paar minuten weer weg is, komt hij voorzichtig steeds iets dichterbij. Maar oh wee, maak vooral geen vreemde beweging, want dan schiet hij meteen in freeze of sprint weer naar boven. Dit is een duidelijk voorbeeld van acute stress, die optreedt bij plotselinge veranderingen of onverwachte prikkels. Het is belangrijk om deze signalen te herkennen, zodat je het welzijn van je kat kunt beschermen. Verstoppen is voor katten een belangrijk coping-mechanisme; het aanbieden van verstopplekken helpt je kat zich aan te passen aan de omstandigheden en vermindert stress significant. Katten voelen zich het prettigst in hun eigen omgeving met voorspelbare routines, omdat dit helpt om stress te beperken.

Het woord zegt het eigenlijk al: de kat bevriest en doet alsof hij er niet meer is. Deze freeze-reactie is een gedragsreactie op acute stress. Wanneer dit gebeurt, ervaart jouw kat op dat moment enorm veel stress. Mijn advies: stop met wat je aan het doen bent voordat het een traumatische ervaring voor je kat wordt. Het herkennen van deze gedragsveranderingen is belangrijk voor het welzijn van de kat, omdat gestreste katten zich kunnen verstoppen, minder spelen en wassen, en hun belangstelling voor interactie verliezen. Terug naar mijn katten: één van hen is dus heel wantrouwig tegenover vreemde mensen en kijkt heel lang “de kat uit de boom.” Uiteindelijk komt hij er wel bijzitten, want het bezoek zit op zijn lievelingsplek. Als ze daar te lang blijven zitten, springt hij gewoon op schoot. Van het ene naar het andere uiterste! Dit soort gedrag kan duiden op stress, zeker als de kat zich eerst terugtrekt en daarna plotseling veel interactie zoekt.

Kat nummer twee vindt alles prima zolang hij maar wat te eten krijgt en in de buurt kan blijven van ons hondje. Samen sta je sterker dan alleen! Zodra hij doorheeft dat er niets te halen valt bij het bezoek, houdt hij van een afstandje alles in de gaten. Soms gooit hij pennen en bestek op de grond; dit abnormale gedrag kan een uiting zijn van stress of gedragsproblemen. Ook kan een toename van agressie bij katten wijzen op chronische stress, omdat stress de impulscontrole vermindert.

Kat nummer drie slaapt eigenlijk overal doorheen. Hij is altijd zo relaxed dat zelfs de dierenarts opmerkt hoe ontspannen hij is. Maar zet hem niet op de trimtafel, want dan is hij opeens heel alert. Bij sommige katten kan stress zich ook uiten in overmatig likken of krabben aan meubels, wat gedragsproblemen kan aanduiden. Let daarom goed op veranderingen in gedrag, zoals minder interactie, agressie, likken of krabben, zodat je tijdig kunt ingrijpen als je kat gestrest raakt. In mijn vorige blog met Wendy wordt in de video ook uitgelegd dat katten per definitie niet graag worden gekamd. Als dat wel zo was, zouden er geen kattentrimsalons bestaan!

Stel je voor: jouw week ziet er elke keer ongeveer hetzelfde uit; je hebt een bepaald ritme. Vakanties en andere uitzonderingen even daargelaten. Je staat op, gaat douchen, aankleden, ontbijten, naar je werk, doet snel boodschappen na het werk, kookt, sport, en ploft dan nog even op de bank of doet iets leuks met vrienden voordat je weer richting bed gaat. Natuurlijk kan dit per dag wat afwijken, maar je hebt voor jezelf toch een bepaalde structuur. Vaste routines voor eten, spelen en ontspanning geven houvast en stellen je gerust. Wanneer deze routine doorbroken wordt, moet je daarop aanpassen. De een kan dit beter en sneller dan de ander.

Wanneer je moeite hebt om je aan te passen aan veranderende omstandigheden, heeft dat effect op je hele lichaam, zowel mentaal als fysiek. Het kan zich bijvoorbeeld uiten in een korter lontje, minder energie en daardoor minder zin om iets te doen, wat weer invloed heeft op je fysieke gesteldheid. Je hebt even geen puf om te sporten of een wandeling te maken; eigenlijk schiet alles erbij in. Hieruit blijkt dat ook wij een soort controlefreaks zijn. Wij hebben ook baat bij regelmaat, rust en reinheid. Hé, is dat niet precies wat vrouwen tijdens de kraamtijd ook te horen krijgen? Net als bij ons mensen is het bij katten niet anders. Katten hebben behoefte aan routine en voorspelbaarheid; vaste routines voor eten, spelen en knuffelen helpen de kat gerust te stellen. Stress bij katten kan ontstaan door verschillende factoren, zoals veranderingen in omstandigheden, de introductie van een nieuwe kat, aanwezigheid van meerdere katten, of andere diersoorten in huis. Wanneer katten het gevoel hebben dat ze geen controle hebben over hun omgeving of geen keuzemogelijkheden hebben, kan dit leiden tot chronische stress. Chronische stress ontstaat als stressvolle prikkels voor langere tijd aanhouden, terwijl tijdelijke stress meestal vanzelf afneemt als de prikkel verdwijnt.